Yarını Göremiyoruz, 2029’u Planlıyoruz!

Türkiye'de yaşıyorsanız uzun vadeli plan yapmak biraz cesaret istiyor.

Akşam yaptığınız hesabın sabah tutmadığı, bugün aldığınız bir kararın yarın değişen şartlarla anlamını yitirebildiği bir ülkede yaşıyoruz.

Böyle bir ortamda 2027, 2028 ve 2029 yıllarını kapsayan Orta Vadeli Program (OVP) açıklanıyor.

İnsan ister istemez soruyor:

Biz yarın ne olacağını kestiremiyoruz, üç yıl sonrasını nasıl bu kadar rahat hesaplıyoruz?

Elbette devletin ekonomik hedefleri olmalı. Bütçe yapılmalı, yatırımlar planlanmalı, enflasyonla mücadele edilmeli. Buna kimsenin itirazı olamaz.

Ama plan yapmak başka, her yıl değişen hedefleri büyük bir başarı hikâyesi gibi sunmak başka.

Hedefler değişiyor, hayat pahalılığı yerinde duruyor

2026 yılında açıklanan yeni programa göre enflasyonun 2027'de %21, 2028'de %13,5 ve 2029'da %9 olması hedefleniyor.

Kulağa güzel geliyor.

Ancak geçen yıl açıklanan programda 2027 yılı enflasyon hedefi %9'du.

Bir yıl geçti, 2027 henüz gelmeden hedef %21'e yükseldi.

Yani aynı yıl için yaptığımız tahmin 12 puan değişti.

Şimdi insan sormaz mı?

Geçen yıl 2027 için söylediklerimiz bugün geçerli değilse, 2029 için söylediklerimizin ne kadarına güvenebiliriz?

Dünyada savaşlar oluyor, enerji fiyatları değişiyor, küresel ekonomi dalgalanıyor. Bunların ekonomimizi etkilemediğini elbette söyleyemeyiz.

Ama bütün başarısız tahminleri dış gelişmelere bağlamak da kolaycılık değil mi?

Bir önceki programdaki hedeflere neden ulaşılamadığını yeterince tartışmadan yenisini açıklamak, ekonomik planlamaya duyulan güveni nasıl artıracak?

Üstelik biz rakamları tartışırken vatandaş bambaşka bir hesap yapıyor.

Market alışverişi, kira, elektrik, doğal gaz, okul masrafları...

Enflasyonun %9'a düşmesi güzel de fiyatların düşeceği anlamına gelmiyor. Sadece daha yavaş artacağı anlamına geliyor.

Vatandaşın geliri aynı ölçüde artmıyorsa, açıklanan hedeflerin mutfaktaki karşılığı ne olacak?

Kâğıt üzerinde iyileşen ekonomi, vatandaşın cebinde de iyileşmedikçe eksik kalır.

Biraz da yapılacak işlere bakalım

Programda sosyal konut, uygun fiyatlı kiralık konut, bireysel emeklilik sisteminin geliştirilmesi, dijital Türk lirası, vergi denetimlerinin güçlendirilmesi gibi pek çok hazırlık bulunuyor.

Bunların arasında gerekli ve yararlı çalışmalar var.

Özellikle konut meselesi artık ertelenebilecek bir sorun değil. Gençler ev kurmakta zorlanıyor. Çalışanlar maaşlarının önemli bölümünü kiraya ayırıyor. Emekliler içinse durum daha da ağır.

Umarım sosyal konut hedefleri bu kez vatandaşın gerçekten yararlanabileceği uygulamalara dönüşür.

Vergi tarafında da kayıt dışılıkla mücadele ve dijital denetimlerin artırılması hedefleniyor.

Bir mali müşavir olarak denetime karşı olmam mümkün değil. Verginin adil toplanmasını, kayıt dışılığın önlenmesini elbette isterim.

Ama burada da aynı soruyu soruyorum:

Denetimler herkese aynı şekilde uygulanacak mı?

Küçük esnafın hesabındaki en ufak farklılığın peşine düşerken büyük ölçekli usulsüzlük iddialarının üzerine de aynı kararlılıkla gidilecek mi?

Bir yandan sistemleri dijitalleştirip diğer yandan her yeni uygulamanın yükünü mali müşavirlere bırakmakla gerçekten reform yapmış oluyor muyuz?

Teknolojinin amacı işleri kolaylaştırmak olmalı. Vatandaşın ve meslek mensuplarının üzerine yeni angaryalar yüklemek değil.

Asıl sorun plan değil, güven

Ben Türkiye'nin üç yıllık plan yapmasına karşı değilim. Hatta beş yıllık, on yıllık planlarımız da olsun.

Ama planların anlamlı olabilmesi için tutarlı politikalara, güçlü kurumlara, öngörülebilir kurallara ve hepsinden önemlisi güvene ihtiyacımız var.

Bugün alınan kararın yarın değişip değişmeyeceğinden emin olamayan bir yatırımcı nasıl uzun vadeli yatırım yapacak?

Önünü göremeyen bir sanayici hangi cesaretle yeni fabrika kuracak?

Bir genç, üç yıl sonra ne kadar kazanacağını ve hangi şartlarda yaşayacağını bilemezken geleceğini nasıl planlayacak?

Üstelik güven yalnızca ekonomi yönetiminin açıkladığı rakamlarla oluşmuyor.

Hukukun herkese eşit uygulanmasıyla, kamu kaynaklarının doğru kullanılmasıyla, alınan kararların hesabının verilmesiyle oluşuyor.

Bir ülkede kuralların kişilere ve şartlara göre değişebildiği düşüncesi yerleşmişse, dünyanın en güzel ekonomik programını da hazırlasanız insanları ikna etmekte zorlanırsınız.

Ekonomide güven, açıklanan hedeflere inanmakla değil, söylenenlerin ne kadarının yapıldığını görmekle oluşur.

Peki üç yıl sonra ne olacak?

Umarım 2029 yılında enflasyon gerçekten tek haneye iner. İnsanlarımızın alım gücü artar, gençler geleceğe umutla bakar, işletmeler yatırım yapmaktan korkmaz.

Bundan kim rahatsız olur?

Ama güzel hedeflere ulaşmak için yalnızca hedef açıklamak yetmiyor.

Geçmişte neden yanıldığımızı da konuşmamız gerekiyor.

Yapılması gerekenleri yıllardır biliyoruz. Üretim ekonomisi, eğitim, hukukun üstünlüğü, mali disiplin, israfın önlenmesi, kamu kaynaklarının verimli kullanılması...

Sorun bunların ne olduğunu bilmememiz değil, ne kadarını hayata geçirebildiğimiz.

Yeni bir program açıklandığında yalnızca üç yıl sonrasının hedeflerini değil, geçen yıl verilen sözlerin ne kadarının tutulduğunu da görmek istiyorum.

Yanıldığımız yerde yanıldık diyebilmeliyiz.

Çünkü ekonomik yönetimde güvenilirlik, hiç yanılmamak değil; yanıldığında bunun hesabını açıkça verebilmektir.

Sonuçta hepimiz aynı ülkede yaşıyoruz. Ekonominin iyiye gitmesini hepimiz istiyoruz.

Ama yarının hesabını tutturmakta zorlandığımız bir ülkede 2029'un pembe tablolarıyla yetinmemizi de kimse beklemesin.

Programlar hazırlansın, hedefler açıklansın, hayaller kurulsun.

Yalnız bir zahmet, o hedeflere nasıl ulaşacağımızı ve daha önce neden ulaşamadığımızı da konuşalım.

Yoksa üç yıllık program yapmak kolay.

Asıl marifet, üç yıl sonra dönüp baktığımızda yeni mazeretler yerine gerçekleşmiş hedefler görebilmek.